گذر زمان شاید خطی باشد، اما مسیر پیر شدن بدن انسان اینطور نیست. زندگی ما به جای یک انتقال تدریجی، از مراحل مختلفی مثل رشد سریع کودکی و ثبات جوانی میگذرد و هرچه دههها جلوتر میرود، سرعت پیری ناگهان زیاد میشود. یک تحقیق جدید نقطه عطفی را شناسایی کرده که در آن، این شتاب معمولاً اتفاق میافتد: حدود ۵۰ سالگی.
بر اساس مطالعهای که روی پروتئینهای بدن در سنین مختلف انجام شده، بعد از ۵۰ سالگی مسیر پیر شدن بافتها و اندامهای شما شیب تندتری نسبت به دهههای قبل پیدا میکند و در این میان، رگهای خونی جزو بخشهایی هستند که سریعتر از بقیه فرسوده میشوند.
تیمی از دانشمندان آکادمی علوم چین با بررسی تغییرات پروتئینهای وابسته به سن، «ساعتهای پروتئینی» مخصوص هر بافت را ساختند تا مسیر پیر شدن هر عضو را مشخص کنند. تحلیلهای آنها نشان داد که در حدود ۵۰ سالگی یک چرخش ناگهانی در روند پیری رخ میدهد و عروق خونی بافتی هستند که خیلی زود پیر میشوند و به شدت در برابر اثرات سن آسیبپذیرند.
انسانها نسبت به اکثر پستانداران عمر طولانیتری دارند، اما این عمر زیاد هزینههایی هم دارد؛ مثل از کار افتادن تدریجی اعضای بدن که با گذشت سالها باعث افزایش ریسک بیماریهای مزمن میشود. محققان برای درک بهتر این الگو، ۵۱۶ نمونه از ۱۳ بافت مختلف (شامل قلب، کبد، پانکراس، ریه، ماهیچه و غیره) را از ۷۶ اهداکننده عضو بین ۱۴ تا ۶۸ سال بررسی کردند.
آنها فهرستی از پروتئینهای موجود در این سیستمها تهیه کردند و با دقت تغییرات سطح آنها را با افزایش سن اهداکنندگان زیر نظر گرفتند. محققان یافتههای خود را با پایگاه داده بیماریها مقایسه کردند و متوجه شدند که ۴۸ پروتئین مرتبط با بیماریها (مثل بیماریهای قلبی، کبد چرب و تومورهای کبدی) با بالا رفتن سن افزایش مییابند.
طبق این تحقیق، شدیدترین تغییرات بین ۴۵ تا ۵۵ سالگی رخ میدهد. در این بازه زمانی، بسیاری از بافتها دچار بازسازی پروتئینی شدیدی میشوند که بیشترین تغییرات در رگ آئورت دیده میشود. طحال و پانکراس هم تغییرات مداومی را از خود نشان دادند.
برای تست این یافتهها، محققان پروتئین مرتبط با پیری را از آئورت موشها جدا کرده و به موشهای جوان تزریق کردند. نتیجه این بود که موشهای جوان دچار کاهش قدرت بدنی، کاهش قدرت چنگ زدن، استقامت کمتر و اختلال در تعادل شدند و نشانههای واضحی از پیری عروق در آنها ظاهر شد.
پیش از این، یک تیم آمریکایی دو نقطه اوج دیگر را برای پیری شناسایی کرده بود: یکی حدود ۴۴ سالگی و دیگری حدود ۶۰ سالگی. در اوج اول، تغییراتی در مولکولهای مربوط به متابولیسم چربی و الکل و بیماریهای قلبی دیده میشد و در اوج دوم، سیستم ایمنی و عملکرد کلیه تحت تاثیر قرار میگرفتند.
یافتههای این تحقیق جدید نشان میدهد که پیر شدن انسان یک فرآیند پیچیده و مرحلهبهمرحله است که سیستمهای مختلف بدن را درگیر میکند. درک اینکه پیری چطور و در چه زمانی روی بخشهای خاصی از بدن اثر میگذارد، میتواند به ابداع روشهای درمانی جدید برای راحتتر کردن این دوران و بهبود سلامت سالمندان کمک کند. محققان امیدوارند با این نقشه جامع پروتئینی، راه برای مداخلات پزشکی هدفمند باز شود.